Przez wiele lat w świecie rowerów górskich dominowały koła 26 cali. Później pojawiły się większe, 29-calowe konstrukcje, które stopniowo zdobywały coraz większą popularność. Producenci postanowili jednak pójść o krok dalej i zaproponowali rozwiązanie pośrednie – koła 27,5 cala miały połączyć zwrotność mniejszych obręczy z lepszym pokonywaniem przeszkód charakterystycznym dla większych kół. Czy rzeczywiście udało się stworzyć idealny kompromis, czy może była to przede wszystkim kolejna rewolucja napędzana przez marketing?
Od Gary’ego Fishera do rewolucji w rozmiarach kół MTB
Historia współczesnego kolarstwa górskiego sięga lat 70. XX wieku, kiedy grupa amerykańskich pasjonatów zaczęła wykorzystywać klasyczne rowery typu cruiser do jazdy po górskich szlakach Kalifornii. Jednym z pionierów tego ruchu był Gary Fisher, który wraz z innymi entuzjastami eksperymentował z konstrukcją jednośladów przystosowanych do wymagającego terenu. Ówczesne rowery nie były przygotowane do takiego zastosowania, między innymi dlatego, że brakowało odpowiednich przełożeń, skutecznych hamulców i komponentów umożliwiających wygodną jazdę po nierównościach.
Jednym z elementów wymagających udoskonalenia był rozmiar kół. Przez wiele lat standardem pozostawało 26 cali, co wynikało między innymi z dostępności odpowiednich opon oraz możliwości konstrukcyjnych producentów, a sam Gary Fisher również należał do zwolenników zastosowania większych kół w rowerach terenowych. Pod koniec lat 90. rozwój opon przeznaczonych do jazdy poza asfaltem umożliwił popularyzację konstrukcji 29-calowych, w efekcie czego w kolejnych latach coraz więcej producentów zaczęło wprowadzać takie modele do swojej oferty.
Większe koła poprawiały zdolność pokonywania przeszkód i pozwalały sprawniej utrzymywać prędkość na nierównych trasach. Jednocześnie pierwsze rowery 29-calowe miały pewne ograniczenia konstrukcyjne – trudniej było uzyskać odpowiednią geometrię niewielkich ram, a część rowerzystów narzekała na mniej dynamiczne prowadzenie. Branża zaczęła więc szukać rozwiązania, które połączy zalety obu rozmiarów.
Skąd wzięły się koła 27,5 cala?
Wbrew pozorom standard 27,5 cala nie powstał od podstaw na potrzeby rowerów górskich. W rzeczywistości wykorzystano znany wcześniej rozmiar 650B, stosowany między innymi w rowerach turystycznych, a próby wykorzystania takich obręczy w MTB podejmowano już wcześniej, jednak dopiero na początku drugiej dekady XXI wieku rozwiązanie zaczęło zdobywać większe zainteresowanie producentów.
Przełomowy okazał się rok 2013–2014, kiedy to marki takie jak Giant, Scott czy Norco rozwijały ofertę rowerów wyposażonych w koła 27,5 cala. Szczególnie zdecydowany krok podjął Giant, który w kolekcji na sezon 2014 postawił na ten rozmiar w dużej części swoich modeli górskich. Producenci przekonywali, że średnica pośrednia zapewnia korzystne połączenie zwinności, przyczepności i zdolności pokonywania przeszkód, a nowe rozwiązanie szybko zaczęło wypierać 26-calowe koła z wielu kategorii rowerów MTB.
Koła 26, 27,5 i 29 cali. Jakie są rzeczywiste różnice?
Nazwy stosowane przez producentów rowerów nie odpowiadają bezpośrednio średnicy samych obręczy. Do precyzyjnego określania rozmiaru wykorzystuje się system ETRTO, uwzględniający średnicę osadzenia stopki opony.
W przypadku popularnych kół MTB wartości wyglądają następująco:
- 26 cali: średnica osadzenia opony wynosi 559 mm.
- 27,5 cala (650B): średnica wynosi 584 mm.
- 29 cali: średnica wynosi 622 mm.
Oznacza to, że obręcz 27,5 cala jest większa od 26-calowej o 25 mm, ale mniejsza od 29-calowej o 38 mm i pod względem średnicy obręczy znajduje się więc bliżej klasycznego rozmiaru 26 cali. Warto również wiedzieć, że obręcze 29-calowe mają taką samą średnicę osadzenia opony jak popularne obręcze 28 cali i 700C, a różnice w zewnętrznej średnicy kompletnego koła wynikają przede wszystkim z zastosowanego ogumienia. Sama nazwa 27,5 cala ma zatem charakter handlowy, ale nie oznacza to, że cały standard jest jedynie marketingowym pomysłem.
Jak koła 27,5 cala wpływają na prowadzenie roweru?
Największą zaletą kół 27,5 cala jest możliwość uzyskania kompromisu między zwinnością, a zdolnością pokonywania nierówności. Mniejsza średnica w porównaniu z 29 calami ułatwia projektowanie kompaktowych konstrukcji, szczególnie w przypadku rowerów przeznaczonych do dynamicznej jazdy terenowej. Na technicznych odcinkach, gdzie konieczne są częste zmiany kierunku, szybkie pokonywanie ciasnych zakrętów czy podrywanie przedniego koła, rower wyposażony w koła 27,5 cala może sprawiać wrażenie bardziej zwrotnego. Mniejsze koła mogą mieć również niższą masę i moment bezwładności przy porównywalnej konstrukcji obręczy oraz ogumienia, co przekłada się to na możliwość uzyskania bardziej dynamicznej reakcji na przyspieszanie i zmianę kierunku.
Nie można jednak zakładać, że każdy rower 27,5-calowy będzie lżejszy i zwrotniejszy od odpowiednika na kołach 29 cali, a duże znaczenie mają geometria ramy, masa opon, rodzaj zawieszenia oraz zastosowane komponenty. Na nierównych trasach przewagę może zyskać większe koło – średnica 29 cali pozwala łagodniej pokonywać korzenie, kamienie i inne przeszkody, ponieważ zmniejsza się kąt, pod jakim koło na nie najeżdża, a takie rozwiązanie sprzyja płynności jazdy i utrzymywaniu prędkości.
Koła 27,5 cala oferują część tych zalet w porównaniu z 26 calami, ale pod względem samej zdolności przetaczania się przez przeszkody ustępują większym konstrukcjom. Na komfort i przyczepność ogromny wpływ mają także szerokość opon, ciśnienie powietrza, bieżnik oraz praca amortyzacji, a zmiana średnicy kół nie zastąpi prawidłowego doboru tych elementów.
Koła 27,5 czy 29 cali? Który rozmiar wybrać?
Wybór odpowiedniego rozmiaru powinien zależeć przede wszystkim od stylu jazdy i charakteru tras. W kolarstwie cross-country (XC), gdzie liczą się wydajność pedałowania, płynne pokonywanie nierówności i utrzymywanie wysokiej prędkości, szczególnie popularne są rowery 29-calowe, a duże koła dobrze sprawdzają się na długich trasach, szutrach i wymagających technicznie odcinkach.
W przypadku jazdy trailowej sytuacja jest bardziej zróżnicowana. Koła 27,5 cala mogą odpowiadać osobom, które preferują dynamiczne prowadzenie, szybkie zmiany kierunku i zabawowy charakter roweru, podczas gdy 29 cali często zapewnia większe poczucie stabilności podczas szybkiej jazdy po nierównościach. Również w enduro i downhillu stosuje się obecnie koła 29-calowe, a rozwój geometrii ram i zawieszenia sprawił, że większa średnica nie stanowi już tak dużego ograniczenia, jak w pierwszych konstrukcjach tego typu.
Nie istnieje więc jeden rozmiar kół, który będzie najlepszy we wszystkich warunkach. Różnice w zachowaniu roweru mogą być odczuwalne, ale ostateczny charakter jazdy zależy od całej konstrukcji, a nie tylko średnicy obręczy.
Czy koła 27,5 cala są lepsze dla niższych rowerzystów?
Jednym z najczęściej powtarzanych argumentów przemawiających za kołami 27,5 cala jest ich lepsze dopasowanie do osób o niższym wzroście. Rzeczywiście, mniejsza średnica ułatwia producentom projektowanie kompaktowych ram o odpowiedniej geometrii, co może mieć znaczenie szczególnie w najmniejszych rozmiarach rowerów MTB.
Nie oznacza to jednak, że osoby mierzące mniej niż 180 cm powinny rezygnować z kół 29-calowych, ponieważ współczesne rowery na dużych kołach są dostępne również w niewielkich rozmiarach ram, a ich konstrukcja jest znacznie bardziej dopracowana niż kilkanaście lat temu. Podczas wyboru należy zwrócić uwagę przede wszystkim na długość ramy, wysokość przekroku, parametry reach i stack oraz możliwość prawidłowego ustawienia pozycji za kierownicą.
W praktyce niższy rowerzysta może czuć się bardzo dobrze na 29-calowym MTB, podczas gdy osoba wysoka może świadomie wybrać 27,5 cala ze względu na preferowany sposób prowadzenia roweru.
Czy koła 27,5 cala nadal mają przyszłość?
Gdy standard 27,5 cala zdobywał popularność, część producentów przedstawiała go jako rozwiązanie, które może zastąpić zarówno 26, jak i 29 cali. Rozwój rynku pokazał jednak, że sytuacja jest bardziej złożona.
Koła 29-calowe umocniły swoją pozycję w cross-country i wielu innych odmianach kolarstwa górskiego, a 27,5 cala znalazło zastosowanie między innymi w mniejszych rozmiarach ram, rowerach nastawionych na zwrotność oraz wybranych konstrukcjach grawitacyjnych.
Co ciekawe, producenci zaczęli również łączyć oba rozmiary w jednym rowerze. Tak powstały konstrukcje określane jako mullet lub MX, wyposażone najczęściej w przednie koło 29 cali i tylne 27,5 cala. Większe przednie koło pomaga pokonywać przeszkody i utrzymywać kontrolę nad rowerem, natomiast mniejsze tylne zapewnia więcej miejsca nad kołem i umożliwia uzyskanie określonej charakterystyki prowadzenia, a rozwiązanie to jest wykorzystywane między innymi w rowerach enduro oraz downhill.
Klasyczne koła 26 cali również nie zniknęły całkowicie i nadal można spotkać je w rowerach typu dirt jump, przeznaczonych do wykonywania skoków i trików, a także w starszych modelach MTB.
Czy warto kupić rower górski na kołach 27,5 cala?
Rower na kołach 27,5 cala nadal może być bardzo dobrym wyborem, szczególnie dla osób ceniących zwinne prowadzenie i dynamiczną jazdę po technicznych trasach. Nie ma jednak podstaw, aby uznawać ten rozmiar za rozwiązanie lepsze od 29 cali w każdej sytuacji. Przed zakupem najlepiej porównać rowery o zbliżonym przeznaczeniu, wyposażeniu i geometrii. Krótka przejażdżka po parkingu sklepowym nie zawsze pozwoli zauważyć różnice, które stają się wyraźne dopiero na kamienistych zjazdach, ciasnych zakrętach czy dłuższych podjazdach.
Warto również pamiętać, że zamiana samych kół 26 cali na 27,5 cala lub 29 cali nie zawsze jest możliwa, a ograniczeniem może być konstrukcja ramy, widelca, prześwit na oponę oraz geometria roweru.
Koła 27,5 cala nie okazały się uniwersalnym następcą wszystkich wcześniejszych rozwiązań, ale z pewnością nie były wyłącznie marketingowym chwytem. Ich największą zaletą pozostaje możliwość uzyskania określonych właściwości jezdnych, które dla części rowerzystów będą korzystniejsze niż w przypadku większych kół. Ostatecznie najlepszy rower górski to nie ten z największymi lub najmniejszymi kołami, ale taki, którego konstrukcja odpowiada sposobowi jazdy i pozwala pewnie poruszać się po ulubionych trasach.